•  
    • Istorijat razvoja puteva u našem kraju

      Most u Brveniku - XIX vek po Feliksu Kanicu
      Most u Brveniku - XIX vek po Feliksu Kanicu
        • I – IV vek
        • Rimski putevi

          Prva pouzdana saznanja o postojanju puteva na našim krajevima potiču još iz doba rimskog carstva. Teritoriju koju danas pokriva „Novi Pazar - Put“ u rimsko doba presecao je put koji je spajao doline Lima i Ibra. Duž trase ovog puta pronađeni su značajni dokazi o prisustvu Rimljana na ovim prostorima, poput ostataka rimskih utvrđenja, nalaza rimskog novca i rimskog spomenika pored crkve u selu Popama. Pored navedene trase puta, koji je spajao doline Ibra i Lima, poznatog i pod imenom „via metallica“, korišćen je i put koji je iz rudonosne oblasti na Goliji, dolinom Deževske reke dolazio do Novog Pazara, na jednoj, i dolinom Moravice do Arilja i Požege, na drugoj strani.

      •  
        • X – XV vek
        • Putevi u srednjem veku

          Nakon formiranja i konsolidovanja srpske države, glavne komunikacije su uspostavljene između utvrđenih gradova, trgova, rudnika i manastira, odnosno političkih, privrednih i duhovnih centara. Na tim putnim pravcima su se nalazili utvrđeni gradovi: Ras, Jeleč, Zvečan i Maglič, a i trgovi poput Trgovišta - današnjeg Pazarišta i Trgovišta na Rogozni. Nisu zaobiđeni ni manastiri: Sopoćani, Đurđevi Stupovi, Petrova crkva, Končul, Gradac, Stara i Nova Pavlica, Studenica i Žiča. I u savremenom društvu ovi putni pravci su jako značajni, ne samo sa duhovnog, već i sa turističkog aspekta, značajne privredne grane svake savremene države. Značaj srednjovekovnih spomenika u novopazarskom kraju, zajedno sa Studenicom, potvrdio je i svet uvrstivši ih u Listu svetske kulturne i prirodne baštine UNESKO-a.

          Tokom srednjeg veka svi transferzalni putevi Balkanskog poluostrva polazili su od jadranske obale i to od: ušća Neretve, Dubrovnika, Kotora i Skadra. Ovi putevi su se u Nišu ili Skoplju spajali sa glavnim balkanskim uzdužnim putevima i vodili dalje do Carigrada ili Soluna.

          Vezu Jadrana i unutrašnjosti Srbije održavala su tri glavna puta: Dubrovački, Bosanski i Zetski i svi su prolazili preko novopazarske teritorije. Putevi su dobijali nazive po imenima mesta: Dubrovački, Carigradski; oblasti ili zemlje kroz koju su prolazili: „via Bossnia“ (Bosanski put) i „via Zenta“ (Zetski put).

          Beogradski put je za naš kraj jedan od važnijih srednjovekovnih, a i savremenih putnih pravaca, čiji je jedan krak vodio do Novog Pazara. Od Novog Pazara ovaj put se spajao sa trasom Skadarskog, a u isto vreme i Prizrenskog puta. Među starije puteve u našem kraju ubraja se i put koji je od manastira Sopoćana, preko Rasa vodio do manastira Studenice i Gradca, tj. današnjeg Čačka. On se nazivao i „kraljev put“. Od značajnijih puteva je svakako i put koji je od Beograda i Valjeva, dolinom Skrapeža, preko Požege i Golije, vodio do Sjenice. Korišćen je i Moravički put od Novog Pazara preko Alulovića, Vranovine i Plešina do Moravice, odnosno današnje Ivanjice.

      •  
        • 1815 – 1882
        • Putevi u Kneževini Srbiji

          Posebno poglavlje u razvoju putne mreže predstavlja period od osnivanja Kneževine Srbije do Drugog svetskog rata. Odmah posle Drugog srpskog ustanka, po naredbi kneza Miloša, počinju prvi radovi na popravci, „krčenju“ i „ravnanju“ puteva. Tako je stari put, koji je od Raške, preko Golije vodio za Ivanjicu i Čačak, obnovljen 1834. godine. Iste godine, posle uspostavljanja srpsko-turske granice, Turci su izgradili put Novi Pazar-Supnje.

          Sredinom XIX veka izvršena je i podela puteva na: državne, okružne i sreske. Državnih puteva je bilo svega 750 kilometara, a među njima i put Beograd-Palanka-Topola-Kragujevac-Kraljevo.

          Put Kraljevo-Raška završen je 1885. godine. Bio je to makadamski put i jedini takve vrste na ovoj teritoriji. Na svim ostalim putevima jedva se moglo saobraćati zapregama koje su vukli konji, volovi ili bivolice. Krajem šezdesetih godina XIX veka obnovljen je i deo puta od Novog Pazara do Mitrovice.

      •  
        • 1913 - 1962
        • Prvi i drugi svetski rat

          Kod nas se posle Prvog svetskog rata krenulo u izgradnju putne mreže skromno, prema mogućnostima i potrebama. Godine 1913-1914. izgrađeni su kolski putevi od Raške do Novog Pazara i Sopoćana, zatim do sela Požege i preko Duge Poljane do Sjenice. Tada su popravljeni putevi: od Novog Pazara do Vranovine; od Raške do sela Trnave i preko Rogozne za Banjsku i Mitrovicu. Put preko Rogozne je napušten 1930. godine kada je pušten u saobraćaj železnički put Kraljevo-Raška-Mitrovica. U periodu od 1935. do 1941. godine izgrađen je makadamski put Kragujevac-Kraljevo-Raška, u dužini od 134 kilometra. U isto vreme je izgrađen i makadamski put Novi Pazar-Crkvine-Tutin-Berane.

      •  
        • 1962 - 2011
        • Razvijanje putne mreže u našim krajevima

          Nivo izgrađenosti puteva 1962. godine bio je vrlo nizak. Na podrućju Preduzeća za puteve „Novi Pazar“, od 455 km puteva prvog i drugog reda, samo 7 km činio je asfaltni kolovoz - penetrisani makadam, odnosno, dvoslojna površinska obrada.

          Prvi projekat deonice Ibarskog puta, od Kraljeva do Kosovske Mitrovice, radi se 1962. i 1963. godine. Istovremeno su počeli radovi na izgradnji pojedinih deonica ovog značajnog putnog pravca, što predstavlja i početak uvođenja nove tehnologije projektovanja, građenja, istražnih i kontrolnih ispitivanja na prostoru gde Preduzeće za puteve „Novi Pazar“ počinje da se uključuje kao glavni nosilac u poboljšanju nivoa izgrađenosti puteva. Radove su od 1962. do 1969. godine izvodile Vojne pošte 8620 i 9072. Tako je ostvarena prva savremena putna saobraćajnica na području gde Preduzeće za puteve „Novi Pazar“ održava puteve I i II reda.

          Period od 1967. do 1972. godine karakterističan je po pojačanom obimu poslova na rekonstrukciji i modernizaciji putne mreže, tako da je struktura izgrađenosti puteva sa asfaltnim kolovozom značajno poboljšana. Preduzeće u tom periodu počinje značajno kadrovski i tehnički  da se osposobljava i da izvodi radove na rekonstrukciji kritičnih deonica puteva I reda.

          Ovaj period predstavlja prekretnicu u razvoju tehnologije građenja puteva, u regiji gde Preduzeće za puteve „Novi Pazar“ preuzima važnu ulogu u osavremenjavanju mreže puteva I i II reda.

          Kasnijim razvojem tehničkih sredstava i uvođenjem novih tehnoloških operacija Preduzeće za puteve stiče nova stručno-tehnička iskustva, kadrovski jača, uspešno ostvaruje saradnju sa specijalizovanim naučno-tehničkim institucijama u oblasti putogradnje, čime bitno utiče na nivo izgrađenosti savremenih saobraćajnica.

      •  
        • 2012
        • Uredba o prekategorizaciji puteva

          U februaru 2012. godine Vlada Republike Srbije donela je uredbu o prekategorizaciji puteva u Srbiji kojom su izmenjene kategorije značajnog dela putne mreže koju pokrivamo. Prema novoj kategorizaciji puteva u gradovima i opštinama koje pokrivamo (Novi Pazar, Kraljevo, Raška, Sjenica i Tutin) ima 316,3 kilometara puteva I reda i 539,5 kilometara puteva II reda.

      •  
    •